Iedereen wil een duurzame toekomst. Voor onszelf en voor ons nageslacht. De maatregelen die u thuis kunt nemen zijn ondertussen wel bekend. Maar ook de supermarkten dragen een flink steentje bij. Door te letten op thema’s als energiebesparing, voedselveiligheid en eerlijke handel. En op de bestrijding van armoede en dierenleed. Denk ook aan milieubewust gekweekt fruit en duurzaam gevangen of gekweekt vis. Aan biologisch zuivel. Koffie met een keurmerk.

Supermarkt en consument delen de verantwoordelijkheid om te werken aan duurzaamheid. Juist in supermarkten bent u zich bewust van gezond eten en leven. Juist hier komt uw passie voor winkelen tot volle wasdom. De Nederlandse supermarken beseffen dat en pakken het verduurzamen serieus aan. En niet alleen met hun assortiment biologische producten, maar vooral ook door de lat steeds hoger te leggen voor de gewone dagelijkse boodschappen.

Wist u dat supermarkten steeds hogere eisen stellen, waardoor veel producten duurzamer zijn dan een paar jaar geleden? Zo zijn in de supermarkt geen legbatterij-eieren meer te koop. Kortom, iedere supermarkt heeft oog voor mens, dier en milieu. 

Duurzaamheid is geen simpel computerspel

Duurzaamheid is hot. Denk aan de steeds vaker gehoorde roep om een lagere vleesconsumptie. En ook scharreleieren, verdoofd castreren van biggen en duurzame soja: zomaar een paar duurzame onderwerpen waar Nederlandse supermarkten zich voor inzetten en die op de duurzaamheidagenda staan van het CBL, dat de supermarkten in Nederland vertegenwoordigt. Marc Jansen, directeur Consumentenzaken en Kwaliteit en Marlijn Somhorst, beleidsmedewerker Duurzaamheid blikken terug op het onderwerp duurzaamheid in de afgelopen jaren en kijken ook alvast vooruit. 

Er zijn veel belanghebbenden als het om verduurzaming van de voedselketen gaat: de maatschappelijke organisaties zoals dierenwelzijngroeperingen, boeren, tuinders, fabrikanten, producenten en natuurlijk ook het CBL als vertegenwoordiger van de supermarkten. Deze partijen bundelen hun krachten in het Platform Verduurzaming Voedsel. Voor de supermarkten is het uiteindelijke doel verduurzaming van de producten die in de supermarkten worden verkocht en ook duurzaamheid in de bedrijfsvoering. Maar, merkt Jansen op: “De voedselketen is geen computerspel waar je in een uur tijd alle levels kunt doorlopen. Bij duurzaamheid gaan er meestal maanden en zelfs jaren overheen voordat je je doel bereikt.”

Harder schreeuwen

Dat is ook meteen waar de schoen regelmatig wringt. Jansen: “Het lijkt de laatste tijd een soort wedstrijd waarbij maatschappelijke organisaties steeds harder schreeuwen om hun doelen te bereiken. Je ziet een toename is in het aantal organisaties dat zich met deze onderwerpen profileert. Natuurlijk is het belangrijk dat zaken aan de orde worden gesteld, dat wil de consument immers ook, maar vergis je niet, er wordt al heel veel gedaan aan duurzaamheid.” Volgens Somhorst was het tien jaar geleden misschien nodig dat er zoveel kritische organisaties waren. Tegenwoordig is het bedrijfsleven zelf heel kritisch en staat duurzaamheid permanent hoop op de agenda. 

Veel gerealiseerd

Toch is het nog maar relatief kortgeleden dat duurzaamheid een speerpunt van de supermarkten werd. “Zo’n zeven jaar geleden werd de roep om transparantie steeds groter”, legt Jansen uit. “Zo ontstond de CBL Duurzaamheidagenda, waar wij elk jaar zaken aan toevoegen.” Er is al veel gerealiseerd. Zo worden er alleen nog scharreleieren in de supermarkten verkocht en bevatten alle huismerken alleen scharreleieren. Sinds 2009 worden alle biggen verdoofd gecastreerd. Ook zijn de meeste zuivel-huismerkproducten afkomstig van koeien die in de weides hebben gelopen en ook het aandeel biologische producten stijgt jaarlijks gestaag. Wat de verduurzaming van vis betreft, heeft Nederland inmiddels de tweede plek wereldwijd met het aantal producten met MSClogo (de certificering voor duurzame vangst en het kweken van vis). 

“Sommige zaken zoals scharreleieren, weidegang en biologisch, konden we relatief snel realiseren. Het verdoofd castreren was veel lastiger. Je kunt wel als CBL roepen dat het moet, maar je hebt met zoveel partijen en hun belangen te maken. Er ging heel veel overleg en overtuiging aan vooraf. Uiteindelijk is dit wel geregeld, omdat alle supermarkten erachter staan.”

Komende jaren

Speerpunten voor de komende tijd zijn de verduurzaming van cacao, soja en palmolie. Volgens Somhorst zijn dit niet de makkelijkste punten om snel te realiseren. “Bij soja worden supermarkten verantwoordelijk gehouden voor iets dat helemaal achter in de keten gebeurt. Het gaat namelijk om de soja die gebruikt wordt in de voeding van dieren. Toch hebben de maatschappelijke organisaties wel een punt. Want als we die oerwouden in Brazilië blijven kappen voor het stukje vlees dat wij hier willen eten, dan heb je in de toekomst wel een probleem.” 

En ook de cacaoketen is een ingewikkelde. “Je hebt het over de werkomstandigheden van kleine boeren, heel ver weg. Dat is niet één-twee-drie te veranderen. Dan is zo’n campagne in de Sint-tijd natuurlijk erg makkelijk geroepen”, licht Somhorst toe. “Oxfam Novib heeft natuurlijk gelijk, maar het is te gemakkelijk om de supermarkten ervoor verantwoordelijk te houden en te verwachten dat het probleem de volgende dag al is opgelost. Bovendien hadden we al lang aangekondigd het onderwerp aan te pakken”, voegt Jansen toe. 

Klimaatplan

Waar Nederland voorop loopt met de focus op dierenwelzijn, is het buitenland weer veel verder met energiebesparende maatregelen en de beperking van CO₂ uitstoot. “Als tweede landbouw exporteur ter wereld hebben we met veel maatschappelijke organisaties te maken die zich met dierenwelzijn bezighouden en het debat dus bepalen”, legt Jansen uit. “Maar we gaan een klimaatplan opstellen, omdat energiebesparing ook een belangrijk onderdeel van het productieproces is.”

“Speerpunten hierbij zijn de logistiek, dus bijvoorbeeld buiten de spits om supermarkten bevoorraden, klimaatneutrale winkels en klimaatneutrale consumptie”, licht Somhorst toe. “Denk aan de aanpassing van de verlichting in de supermarkt, het afdekken van de koeling, maar ook het stimuleren van boodschappen doen met de fiets in plaats van met de auto. En ook bij het koken bewuster omgaan met energie. Met simpele maatregelen kun je veel bereiken. Zo is het beter om weinig water te gebruiken bij het koken van groenten en aardappelen. Dan kookt het water eerder en dat bespaart weer energie. En ook de bestrijding van voedselverspilling is een speerpunt. Laten we weer de kliekjesdag invoeren of restjes vlees een volgende dag verwerken in de macaroni in plaats van ze weg te gooien.” Kortom, er is nog veel te winnen op het gebied van energiebesparing. 

Ten slotte kijkt Jansen vooruit naar 2015. “We eten dan alleen nog duurzame vis en ik verwacht dat we ook minder vlees eten en misschien zelfs wel insecten. Wellicht dat er megastallen zullen komen en ik verwacht dat er geen bestrijdingsmiddelenresiduen op levensmiddelen meer zullen zijn. Wat ik zeker weet is dat de maatschappelijke organisaties ervoor zullen zorgen dat wij scherp blijven. Dat is ook goed.”